Cách theo dõi cân nặng, chiều dài của bé và đọc biểu đồ tăng trưởng WHO

Chuẩn tăng trưởng trẻ em của WHO được xây dựng từ một nghiên cứu ở nhiều quốc gia, trên những trẻ khoẻ mạnh được bú mẹ và nuôi trong điều kiện tốt. Chuẩn này mô tả trẻ nhỏ lớn lên thế nào khi được đáp ứng đủ nhu cầu, chứ không chỉ là mức trung bình của một nhóm dân số.

Nhiều hệ thống y tế dùng chuẩn này cho trẻ dưới 2 tuổi, trong đó có Bộ Y tế Việt Nam và CDC Hoa Kỳ. Có biểu đồ riêng cho bé trai và bé gái, và riêng cho cân nặng theo tuổi, chiều dài theo tuổi, cân nặng theo chiều dài và vòng đầu theo tuổi.

Nếu bé ở bách phân vị thứ 30 về cân nặng, thì trong 100 trẻ khoẻ mạnh cùng tuổi, cùng giới của nhóm tham chiếu, khoảng 30 bé nhẹ hơn và khoảng 70 bé nặng hơn. Chỉ vậy thôi.

• Bách phân vị thấp hay cao tự nó không tốt cũng không xấu. Trẻ khoẻ mạnh nằm rải khắp biểu đồ.
• Điều bác sĩ theo dõi là đường đi theo thời gian. Bé giữ gần đường cong của mình là đang theo nhịp riêng; bé vượt lên hoặc tụt xuống qua nhiều đường bách phân vị thì cần xem kỹ hơn.
• Một số biểu đồ dùng điểm z hoặc độ lệch chuẩn (SD, ví dụ −2SD, +2SD) thay cho bách phân vị. Chúng mô tả cùng một điều theo thang khác; bác sĩ có thể giải thích cơ sở của bạn dùng loại nào.

Số đo đáng tin nhất là ở cơ sở y tế, bằng cân đã hiệu chuẩn và thước đo nằm. Ở nhà, bạn có thể làm số đo của mình dễ so sánh hơn:

1. 1Cân vào cùng khoảng giờ trong ngày, tốt nhất trước cữ bú, khi bé không mặc đồ hoặc chỉ đóng tã khô.
2. 2Dùng cùng một chiếc cân mỗi lần. Cân ở nhà và cân ở phòng khám thường lệch nhau, nên đừng so số của cân này với cân kia.
3. 3Với trẻ dưới 2 tuổi, chiều dài được đo ở tư thế nằm và cần hai người mới đo chuẩn; nếu được, hãy để cơ sở y tế đo.
4. 4Vòng đầu đo quanh chỗ rộng nhất của đầu, phía trên lông mày và vành tai.

Giữ một bảng, mỗi lần đo một dòng: ngày, tuổi, cân nặng, chiều dài, vòng đầu, nơi đo, và ghi chú (ví dụ “tuần này bé ốm”). Chép số từ sổ khám sau mỗi lần đi khám để mọi thứ nằm một chỗ.

Nếu muốn thấy đường cong, hãy xin cơ sở y tế một biểu đồ WHO in sẵn theo giới tính của bé và chấm từng điểm bằng bút chì. Hình dạng đường cong dễ đọc hơn một danh sách số.

Với bé sinh non, bác sĩ thường chấm biểu đồ theo tuổi hiệu chỉnh — tuổi bé sẽ có nếu sinh đúng ngày dự sinh — trong những tháng hoặc năm đầu, và có nơi dùng biểu đồ riêng cho trẻ sinh non. Hãy hỏi bác sĩ nên dùng tuổi nào và biểu đồ nào, rồi ghi ngay ở đầu bảng để cả nhà đọc số theo cùng một cách.

Hãy hỏi bác sĩ nếu số đo của bé vượt qua nhiều đường bách phân vị, cân nặng đứng yên hoặc giảm, bé bú kém hoặc trông không khoẻ, hay đơn giản là một con số khiến bạn lo. Sụt nhẹ trong lúc ốm là chuyện thường gặp, nhưng người đánh giá là bác sĩ. Mang bảng số đo theo khi đi khám.

Baton có mục tăng trưởng ghi cân nặng, chiều dài và vòng đầu kèm ngày đo. Mỗi số đo cho biết vị trí của nó trên chuẩn tăng trưởng WHO theo tuổi và giới tính của bé, dưới dạng bách phân vị và có nằm trong khoảng thường gặp hay không — một vị trí, không bao giờ là điểm số, và không phải lời khuyên y tế.

Số đo tăng trưởng nằm cùng nhật ký với cữ bú, giấc ngủ và tã. Với Baton Plus, bạn xuất được báo cáo PDF cho bác sĩ nhi có cả các lần đo tăng trưởng; xuất CSV mọi mục ghi thì miễn phí. Ba mẹ thấy cùng các số đo qua iCloud của chính mình.